#59 Είπαν: Ζοζέ Σαραμάγκου, για την ευτυχία

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου για την ευτυχία

Μετάφραση του "Ιδεογράφου"

Ρώτησαν το 2001 σε μια συνέντευξη [1] τον Ζοζέ Σαραμάγκου (πέθανε σαν σήμερα, στις 18 Ιούνη 2010) τί γνώμη έχει για την ευτυχία. Απάντησε:

Λεβιάθαν και οι δράκοντες του διαδικτύου.

                       Λεβιάθαν και οι δράκοντες του διαδικτύου.

«Ιδού, λοιπόν, η γένεση εκείνου του μεγάλου Λεβιάθαν, ή μάλλον (για να μιλήσουμε με μεγαλύτερο σεβασμό) εκείνου του θνητού θεού, στον οποίο οφείλουμε, ύστερα από τον αθάνατο θεό, την ειρήνη και την διαφέντεψή μας»

Τόμας Χομπς «Λεβιάθαν»

Το 1651 ο Τόμας Χομπς, Άγγλος φιλόσοφος, διανοητής γράφει το «Λεβιάθαν», μέσα στο οποίο δημιουργεί ένα κράτος που έχει  το μονοπώλιο της βίας και της απόλυτης εξουσίας. Το όνομα προέρχεται από τον ομώνυμο βιβλικό δράκοντα και τελικά το ίδιο το κράτος διαφεντεύει τους πολίτες του, με τον ίδιο τρόπο που αυτοί λειτουργούν, καθρεφτίζοντας ουσιαστικά τη μη αγαθή ανθρώπινη φύση που κινείται με βάση προσωπικά, ηδονιστικά κι εγωιστικά συμφέροντα. Την ανθρώπινη φύση που κρύβει μέσα της ένα  δράκοντα. Στην αρχή το κράτος Λεβιάθαν προστατεύει τους πολίτες με το στρατό και την αστυνομία, αλλά στην πορεία η προστασία μετατρέπεται σε χειραγώγηση και βίαιη χαλιναγώγηση. Οι άνθρωποι επιστρέφουν στο φυσικό νόμο και κινδυνεύουν να αλληλοκαταστραφούν, αν δεν υπάρξει ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.

Με αυτό το έργο ο Χομπς γίνεται ένας από τους θεμελιωτές  του σύγχρονου κράτους και της πολιτικής φιλοσοφίας.

Καρλ Γιουνγκ: «Το αρχέτυπο του ολοκληρωτισμού» (Μέρος B')

Β΄ΜΕΡΟΣ: 

Το αρχέτυπο του ολοκληρωτισμού και η «τέλεια δημοκρατία»

Της Σίβυλλας

Το βιβλίο αυτό είναι το ίδιο επίκαιρο σήμερα όσο ήταν και το 1945 γιατί, με αφορμή τα γερμανικά γεγονότα, ρίχνει φως σε καταστάσεις της ανθρώπινης ψυχής που είναι διαχρονικές και που δε θα πάψουν να είναι τέτοιες όσο η ανθρωπότητα, με αρχή φυσικά τον κάθε άνθρωπο, αποφεύγει να συνειδητοποιήσει το ίδιο τους το περιεχόμενο.

Έτσι ο καθένας μας θα είναι υπεύθυνος αν ξεσπάσει μία Τρίτη παγκόσμια καταστροφή. Έχει ο καθένας μας χρέος να συνειδητοποιήσει την ευθύνη του απέναντι στο σύνολο και να αρχίσει την πορεία της εξατομίκευσης.

Ο ολοκληρωτισμός είναι ένα από τα αποτελέσματα της έλλειψης συνειδητότητας και  σημαίνει σκλαβιά στο κράτος,  απώλεια της ατομικής αξίας και της ατομικής φωνής που δεν μπορεί να ακουστεί, καθώς  και μια κατάσταση εκτροχιασμού που θα είναι αναπόφευκτη και θα διαρκέσει πολύ. Ο ολοκληρωτισμός είναι το αποτέλεσμα της αντισταθμιστικής κίνησης του ασυνείδητου σε περιόδους κρίσης.

            Σε περιόδους κρίσης αναθέτουμε αυτό το καθήκον σε ηγέτες «σωτήρες», σε μοντέλα «ολοκληρωτικού κράτους», γιατί νιώθουμε την ανάγκη να  μεταθέσουμε την ατομική ευθύνη σε ένα ηγετικό σύμβολο, το οποίο σε πρώτη φάση δεν το επεξεργαζόμαστε συνειδητά. Ο φόβος δεν αφήνει χρόνο για κάτι τέτοιο. Έτσι γινόμαστε πολύ εύκολα έρμαια ενός τέτοιου οπορτουνιστή ηγέτη ή ενός τέτοιου καθεστώτος.

            Στη Γερμανία του Β΄Παγκοσμίου πολέμου η νοσηρή προσωπικότητα του Χίτλερ, συμπαρέσυρε έναν ολόκληρο στρατό κι έναν ολόκληρο λαό στον ανεμοστρόβιλο ενός μύθου: Του μύθου της ανωτερότητας της Άριας Φυλής και του ονείρου της κυριαρχίας της στον εξιδανικευμένο κόσμο του Γ΄Ράιχ.

Καρλ Γιουνγκ: «Το αρχέτυπο του ολοκληρωτισμού» (Μέρος Α')

 Α΄ ΜΕΡΟΣ:

 Carl Yung «Το αρχέτυπο του ολοκληρωτισμού» Εκδ. Αθήνα 1972

-Το παράδειγμα της ναζιστικής Γερμανίας

Έννοιες των προηγούμενων ενοτήτων:

Η πιο σημαντική ανακάλυψη του Καρλ Γιουνγκ είναι το συλλογικό ασυνείδητο, δηλαδή εκείνη η περιοχή της ψυχής που είναι άπειρα αρχαιότερη από την προσωπική ζωή του ατόμου».

Το Συλλογικό ασυνείδητο, είναι ένα δομικό στρώμα της ανθρώπινης ψυχής, κάτω από το ατομικό ασυνείδητο, που περιέχει ξεχωριστά, κληρονομικά στοιχεία, Περιέχει ολόκληρη την πνευματική κληρονομιά της εξέλιξης της ανθρωπότητας, αναγεννημένη στη δομή του εγκεφάλου κάθε ατόμου.

            Είναι το αρχέγονο στοιχείο, το απόθεμα των μύθων, των προτύπων, των προπατορικών εικόνων και ιδεών της ανθρωπότητας. Πρόκειται για τις κληροδοτημένες δυνατότητες της ανθρώπινης φαντασίας από τότε που υπάρχει ο άνθρωπος. Από το συλλογικό ασυνείδητο, ο άνθρωπος αντλεί εικόνες, ιδέες, τάσεις, συναισθήματα, πολλά από τα οποία μεταφέρονται μέσω των ονείρων. Τα όνειρα είναι ο μαντατοφόρος του ασυνείδητου. Επίσης τα όνειρα ως προηθικά, δηλαδή ως προϋπάρχοντα του ηθικού κώδικα, δεν υπόκεινται σε καμία λογοκρισία. Μέσω της ερμηνείας των ονείρων, καθώς και τη συμπτωματολογία των νευρώσεων που προέρχονται από τη σύγκρουση συνειδητού-ασυνείδητου, βοηθούμαστε στην πορεία της εξατομίκευσης, δηλαδή της πνευματικής εκείνης πορείας που μας οδηγεί αφενός στη βαθιά γνώση της ύπαρξης, αφετέρου στην αποτροπή των αρνητικών επιδράσεων των σκοτεινών δυνάμεων της φύσης μας.

Σύμφωνα με τον Carl Jung, το συλλογικό ασυνείδητο περιέχει αρχέτυπα, παγκόσμιες νοητικές "προδιαθέσεις" μη βασισμένες στην εμπειρία. Είναι μύθοι, πρότυπα, μοντέλα, συλλογικές αναπαραστάσεις μορφών., προϋπάρχουσες οικουμενικές παραστάσεις που ενεργοποιούν τους νοητικούς μηχανισμούς. Για παράδειγμα, ένα βασικό αρχέτυπο είναι η μορφή της Μητέρας-Τροφού, που υπάρχει στο νεογέννητο μωρό και που ενεργοποιείται με το θηλασμό.

Όπως και οι μορφές του Πλάτωνα (είδη), τ' αρχέτυπα δεν έχουν την προέλευση τους στον κόσμο των αισθήσεων, αλλά υπάρχουν ξέχωρα και γίνονται γνωστά κατ' ευθείαν στο νου. Αντίθετα όμως με τον Πλάτωνα, ο Γιουνγκ πίστευε πως τ' αρχέτυπα αναδύονται αυθόρμητα στο νου, ειδικά σε καταστάσεις κρίσεων. Ο Γιουνγκ μας αναγκάζει να συνειδητοποιήσουμε πράγματα, φαινόμενα και καταστάσεις που προέρχονται από τα ίδια απρόσωπα βάθη μας και προβάλλονται ασυνείδητα στον εξωτερικό κόσμο ως αντικειμενικά γεγονότα.

Ένα από τα βασικά στοιχεία που προβάλλονται στον εξωτερικό κόσμο είναι η «σκιά», όρος που περιλαμβάνει όλα εκείνα τα στοιχεία της ύπαρξής μας που αρνούμαστε, που δε θα θέλαμε να έχουμε ούτε να είμαστε. Ανακαλύπτοντας τη «σκιά» ,τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού μας και τον ασυνείδητο μηχανισμό προβολής της στον εξωτερικό κόσμο, γνωρίζοντας τα σύμβολα των περιεχομένων και των τάσεων που κρύβονται στην ατομική και συλλογική περιοχή, ο Γιουνγκ μπορούσε να διαγνώσει όχι μόνο τι συμβαίνει στο άτομο, αλλά και τι συμβαίνει στην ανθρωπότητα ή σε ένα τμήμα της υφηλίου.

Ο δρόμος προς την αναγνώριση της «σκιάς μας» είναι δύσβατος και οδυνηρός. Είναι μια εναγώνια πάλη με τις σκοτεινές δυνάμεις, η εξημέρωση των οποίων θα μας οδηγήσει στη συνειδητότητα. Αναγνωρίζοντας κι εξημερώνοντας τις αρνητικές πλευρές της φύσης μας, καθαρίζοντας το τοπίο μέσα μας με την εξατομίκευση, όντας σε μια συνεχή διαλεκτική σχέση με τον εαυτό μας, φτάνουμε σε έναν άγνωστο αγγελικό κόσμο, τον οποίο αποκαλύπτουμε, απελευθερώνουμε και κατακτούμε την πληρότητα και την ψυχική ισορροπία.

Καρλ Γιουγκ: Η πάλη με τη «σκιά» μας

Καρλ Γιουγκ: Η πάλη με τη «σκιά» μας

    Ο Καρλ Γιουνγκ ο εισηγητής του συλλογικού ασυνείδητου μας κάνει να επαναδιαπραγματευτούμε με τον εαυτό μας και να αξιολογήσουμε εκ νέου τη σημασία του συνειδητού και μη συνειδητού κομματιού μας. Το ΕΓΩ είναι ένα μικρό συγκριτικά, σύνολο νοητικών κατασκευασμάτων, το οποίο αναδύεται πάνω από τον ωκεανό του ασυνείδητου. Χωρίς το ασυνείδητο, το ΕΓΩ απλά καταρρέει. Όπως λέει χαρακτηριστικά «Το ασυνείδητο είναι η αιώνια μητέρα του συνειδητού» Το «φιλοσοφικό αίνιγμα» δεν μπορούμε να το λύσουμε μόνο με τον καθαρό λόγο. Πρέπει να λογαριάσουμε την τεράστια δυναμική της άλογης, ασυνείδητης ψυχής.

Ο πατέρας της αναλυτικής ψυχολογίας, εισχωρώντας στα απρόσωπα βάθη του ατομικού και συλλογικού ασυνείδητου, μας φέρνει αντιμέτωπους με έναν νέο όρο που δίνει όνομα και περιεχόμενο σε όλα όσα απωθούμε, καλύπτουμε, κουκουλώνουμε γιατί δεν τα αντέχουμε, γιατί δεν μπορούμε να τα διαχειριστούμε και γιατί μας δυσκολεύουν στην προσπάθειά μας για απόκτηση ψυχικής ισορροπίας. Στην Ψυχολογία του ασυνείδητου και στα επόμενα βιβλία του, ο όρος αυτός είναι πάντα παρών. Πρόκειται για τη «Σκιά».

Καρλ Γιουνγκ: Εισαγωγή

Carl Gustav Yung  «Ο μυστικιστής της Δύσης»

"Το εκκρεμές του νου πάλλεται μεταξύ λογικού και παραλόγου, όχι μεταξύ σωστού και λάθους".

Carl Gustav Yung  1875-1961. O Ελβετός ψυχίατρος ,μεγάλος διανοητής και μαθητής του πατέρα της ψυχανάλυσης, Σίγκμουντ Φρόυντ, ήταν ο άνθρωπος που με τη μακροχρόνια έρευνα και το τεράστιο συγγραφικό του έργο, άνοιξε τις πύλες του ασυνείδητου, εμπλουτίζοντας  την επιστημονική γνώση και φωτίζοντας πολλά, ως τότε αχαρτογράφητα ύδατα της ανθρώπινης ψυχής.  Όντας ξεχωριστά ευφυής και ανήσυχο πνεύμα, φτάνοντας σε μια βαθιά, γνωστική και διαισθητική αντίληψη των πραγμάτων, ήρθε σε ρήξη με το δάσκαλό του. Αυτή η απόσχιση ήταν που άνοιξε το δικό του προσωπικό δρόμο.

Είναι σημαντικό να συναντήσουμε και να γνωρίσουμε  αυτόν τον εκπληκτικό, γνήσιο και τολμηρό άνθρωπο που δεν παγιδεύτηκε πίσω από τις βιτρίνες και τις αυστηρά οριοθετημένες επιστημονικές ταμπέλες, άντλησε στοιχεία ακόμη και από την παραψυχολογία που σνόμπαραν οι υπόλοιποι, από την προσωπική του εμπειρία, από την Τέχνη και τα ενσωμάτωσε στη δική του επιστημονική θεωρία με απόλυτη τεκμηρίωση.